Từ Ăn Mày Thành Mẫu Nghi Thiên Hạ

Hồi nhỏ, mẫu thân luôn miệng nói nhà mình nghèo lắm.

Bà bắt ta mặc áo gai chắp vá, đi giày vải thủng lỗ, ăn thức ăn thừa canh cặn. Ngày ngày ta phải thức dậy từ khi trời còn tối mịt để làm việc đồng áng, nhà cũng chẳng thể trả nổi tiền học phí để ta đến trường.

Ta tin lời bà, gầy đến mức chỉ còn da bọc xương cũng chẳng dám ăn thêm dù chỉ một miếng cơm.

Cho đến năm t/ á/ m tu/ ổ/ i, ta đi bán trứng gà trên phố. Ta bắt gặp bà đang mua xiêm y gấm vóc, vòng bạc châu hoa cho muội muội, vị chưởng quầy khom lưng cung kính gọi bà là Phu nhân.

Ta lao đến gọi bà là “Mẫu thân”, người bên cạnh kinh ngạc hỏi:

“Đây cũng là thiên kim của Thượng thư đại nhân sao? Đúng là mỹ nhân từ bé giống hệt phu nhân, chỉ là sao lại gầy gò đáng thương thế này?”

Mẫu thân mỉm cười nói đó chỉ là một đứa trẻ ăn mày nhỏ gặp lúc đang phát cháo, đầu óc điên điên khùng khùng.

Ba ngày sau, bà nói đưa ta đi chơi, rồi vứt bỏ ta ở giữa đường.

Ta đợi ở con đường mòn trên núi suốt một đêm, gọi mẫu thân đến khản cả giọng, nhưng bà không bao giờ quay lại nữa.

Mười sáu năm sau, ta đã là mẫu nghi thiên hạ, ngồi trên cao đài tuyển phi cho Duệ Vương.

Thị nữ nói với ta, cô gái mặc váy lựu đỏ kia là đích nữ của Lại bộ Thượng thư, là người có hy vọng nhất.

Ta chỉ nhìn một cái đã nhận ra ngay, đó chính là muội muội ta.

1

Yến thưởng hoa tuyển phi của Duệ Vương được định vào ngày mười tám tháng ba.

Ta an tọa trên cao đài.

Phía dưới là cả vườn oanh oanh yến yến.

Các gia tiểu thư y phục rực rỡ như hoa gấm, còn náo nhiệt hơn cả mẫu đơn trong vườn.

Thị nữ dâng danh sách, lật từng trang cho ta xem.

Đến một trang, nàng khựng lại, mỉm cười thưa:

“Vị này được xem là có hy vọng nhất — đích nữ của Lại bộ Thượng thư Thẩm đại nhân, khuê danh Thẩm Nhược Cẩm.

Người xem bức họa này đi, dung nhan thật tuấn tú.

Cô nương mặc váy lựu đỏ kia chính là nàng.”

Ta cúi đầu nhìn.

Trong họa, người ấy mày như vẽ, mắt tựa thu thủy, khóe môi có lúm đồng tiền nhàn nhạt, cười rạng rỡ như xuân quang.

Ta nhận ra nàng.

Chính là muội muội ta.

Tay nâng chén trà bất giác siết chặt.

Hồi nhỏ, mẫu thân luôn nói nhà nghèo.

Bắt ta mặc áo gai vá víu, cứng như vỏ cây, cọ đến nổi đỏ khắp người.

Hài vải thủng ở đầu ngón chân cái, mỗi bước đi ngón chân lộ ra ngoài, chà xuống đất mà đau rát.

Mùa đông là khó chịu nhất.

Gót chân nứt toác, rỉ máu ra ngoài.

Mẫu thân chỉ bảo:

“Không sao, quen rồi sẽ ổn.”

Có một năm đông đặc biệt giá lạnh.

Áo bông trên người ta đã mặc ba năm liền, ngắn đi một khúc, cánh tay lộ ra ngoài tím tái vì rét.

Ta nói với mẫu thân rằng lạnh.

Bà liếc nhìn ta một cái, lạnh nhạt đáp:

“Lạnh thì làm việc nhiều vào.

Làm việc thì sẽ không lạnh.”

Muội muội A Cẩm kém ta hai tuổi, song ăn mặc lại hơn hẳn.

Nàng có một chiếc áo bông mới, vải xanh biếc, bên trong nhồi bông tươi, dày dặn ấm áp.

Mặc vào trông như một cục bông nhỏ mềm mại.

Lại còn một đôi hài bông mới, trên mặt thêu hai đóa mai nho nhỏ.

Ta từng lén sờ thử một lần.

Mềm.

Ấm.

Bên trong là lớp vải trắng sạch tinh.

Mẫu thân trông thấy, liền vung tay tát mạnh vào mu bàn tay ta.

“Ngươi sờ cái gì?

Lỡ hỏng thì ngươi đền nổi sao?”

Có một lần, muội muội ăn còn dư lại nửa miếng thịt nhỏ bằng móng tay, dính ở đáy bát.

Ta khi xới cơm vô tình thấy, khựng lại một thoáng.

Rồi lén bỏ vào miệng.

Đó là miếng thịt đầu tiên ta được ăn trong năm ấy.

Thật thơm.

Thơm đến nỗi ta suýt bật khóc.

Nhưng đêm đó, ta lại bị đánh.

Mẫu thân nói ta trộm ăn, không hiểu lễ nghĩa, vô quy vô củ, thiếu gia giáo.

Bà cầm chổi quất xuống người ta, quát:“Còn dám trộm ăn nữa,ta sẽ đuổi ngươi ra khỏi nhà!”

Ta co ro nơi góc tường.

Toàn thân đau nhức run rẩy.

Chẳng dám bật thành tiếng khóc.

Từ đó về sau, ta không dám ăn thêm dù chỉ một miếng cơm.

Gầy đến nỗi da bọc lấy xương, từng chiếc xương sườn đếm được rõ ràng, cánh tay nhỏ như que củi khô.

Mỗi ngày chưa sáng hẳn đã phải thức dậy làm việc.

Cho gà ăn, bổ củi, giặt áo, quét sân, gánh nước, nhóm lửa — làm xong hết thảy mới được uống một bát cháo nguội.

Cháo loãng đến mức có thể soi thấy bóng người, vài hạt gạo chìm dưới đáy bát, đếm cũng không quá mười.

Có một lần ta mệt đến không chịu nổi, bèn thưa với mẫu thân xin nghỉ một ngày.

Mẫu thân lạnh lùng nói:

“Nghỉ? Ngươi nghỉ rồi, việc ai làm?”

Ta lấy hết can đảm đáp nhỏ:

“Vậy… để A Cẩm làm giúp một ít…”

Lời chưa dứt, má đã lãnh trọn một cái tát.

“A Cẩm là muội muội ngươi! Làm tỷ tỷ mà không biết đỡ đần, còn dám sai khiến nó?”

Ta ôm mặt, không dám nói thêm nửa lời.

Đêm ấy, ta lại bị nhốt trong sài phòng, không được ăn cơm tối.

Ta nghĩ, có lẽ là do ta quá lười.

Có lẽ nếu ta làm nhiều hơn một chút, mẫu thân sẽ thích ta, sẽ cho ta đi học.

Ngoài phố có một tư thục.

Mỗi lần đi ngang qua, ta đều nghe tiếng đọc sách vang ra từ bên trong.

Có một lần, ta nép bên chân tường mà nghe.

Tiên sinh dẫn bọn trẻ đọc: “Nhân chi sơ, tính bản thiện.”

Thanh âm đồng đều, chỉnh tề.

Ta cũng muốn được ngồi trong đó.

Nhưng mẫu thân nói nhà không kham nổi.

“Thúc tu một năm hai lượng bạc, nhà ta lấy đâu ra ngần ấy? Nếu ngươi thương nương, thì đừng nghĩ những chuyện vô dụng ấy.”

Ta không dám nhắc lại.

Về sau ta mới biết, muội muội cũng không đi học.

Không phải không có tiền.

Mà là không cần phải đi.

Năm ta tám tuổi, đầu xuân, Vương thẩm nhà bên sang chơi.

Ta ngồi xổm trong sân giặt áo quần muội muội vừa thay, hai tay lạnh đến đỏ bừng.

Vương thẩm nhìn ta hồi lâu, tặc lưỡi hai tiếng, quay sang nói với mẫu thân:

“Nương A Man à, con gái lớn nhà ngươi dung mạo thật thanh tú. Nhìn đôi mày, sống mũi kia xem — lớn lên ắt là mỹ nhân phôi thai. Chỉ là gầy quá, phải bồi bổ thêm mới được.”

Ta cúi đầu, tai nóng ran.

Mẫu thân không đáp, song sắc mặt dần trầm xuống.

Sau khi Vương thẩm rời đi, mẫu thân kéo ta vào phòng, một tay véo mạnh vào cánh tay ta.

“Ai cho ngươi ra ngoài phô trương?”

Ta đau đến nước mắt lưng tròng, chẳng dám kêu một tiếng.

“Sau này bớt ra ngoài. Đừng để người khác nhìn thấy mặt ngươi.”

Mẫu thân buông tay, nhìn ta rất lâu.

Ánh mắt ấy là gì, ta không sao gọi tên được.

Chỉ nhớ trong lòng bỗng lạnh toát.

Ta không hiểu thế nào là phô trương.

Ta chỉ ngồi trong sân giặt áo mà thôi.

Đêm ấy, ta lại bị nhốt vào sài phòng.

Ta co mình trên đống củi, nghĩ mãi không thông.

Được khen dung mạo… cũng là sai ư?

2

Tiếng thị nữ kéo ta khỏi miền hồi ức.

“Nương nương? Nương nương? Người vẫn ổn chứ?”

Ta hoàn hồn, phát hiện mình vẫn đang siết chặt bức họa, đầu ngón tay đã trắng bệch.

Ta khẽ lắc đầu, đặt bức họa trở lại danh sách.

“Tiếp tục đi.”

Yến thưởng hoa vẫn tuần tự tiến hành.

Các gia tiểu thư lần lượt tiến lên, hành lễ, dâng tài nghệ, rồi lui xuống.

Các ma ma đứng bên thì thầm bàn luận — nhà nào quy củ đoan chính, nhà nào cầm nghệ xuất chúng, nhà nào có hy vọng nhất.

Ta gần như không nói gì.

Cho đến khi Thẩm Nhược Cẩm bước lên phía trước.

Nàng vận một thân nhu quần màu ngẫu phấn, so với váy lựu đỏ trong họa đồ thì thanh nhã hơn vài phần.

Mắt hạnh, môi anh đào — dung mạo ấy, tựa hệt mẫu thân thuở thanh xuân.

Chỉ khác rằng nơi đáy mắt nàng có thêm mấy phần ngây thơ được nuôi dưỡng trong nhung lụa.

Nàng quỳ xuống hành lễ, thanh âm trong trẻo:

“Thần nữ Thẩm Nhược Cẩm, khấu kiến Hoàng hậu nương nương.”

Ma ma hỏi mấy điều về cầm, kỳ, thư, họa; nữ công châm chỉ.

Nàng đối đáp lưu loát, không chút ngập ngừng.

Ma ma liên tiếp gật đầu, trong mắt đầy vẻ tán thưởng.

Đến lượt ta.

Ta nâng chén trà, tay khẽ run.

“Trong hồ sơ ghi ngươi là độc nữ?”

Nàng thoáng sững lại, rồi gật đầu:

“Bẩm nương nương, phải.”

“Mẫu thân ngươi đối với ngươi có tốt chăng?”

Nàng mỉm cười, khóe môi hiện ra hai lúm đồng tiền nhàn nhạt.

“Mẫu thân đối với thần nữ vô cùng tốt. Từ nhỏ đã tận tâm dưỡng dục, chưa từng có nửa phần hà khắc. Cầm kỳ thư họa là mẫu thân thỉnh tiên sinh dạy bảo; nữ công châm chỉ là mẫu thân tự tay chỉ dạy. Thần nữ có được hôm nay, đều nhờ ơn mẫu thân bồi dưỡng.”

Ta nhìn đôi mắt long lanh của nàng.

Trong trẻo. Thuần tịnh. Chưa vương bụi trần.

Nàng nói tự nhiên đến thế, chắc chắn đến thế.

Như thể thiên hạ mọi mẫu thân vốn dĩ đều nên như vậy.

Muội muội nói mẫu thân ủng hộ đọc sách.

Nhưng ta nhớ rất rõ.

Năm ấy ta lén chạy đến tư thục nghe giảng, được tiên sinh khen vài câu.

Ta vui mừng khôn xiết, chạy về báo cho mẫu thân.

Một cái tát liền giáng xuống.

“Đọc sách có ích gì? Có thể đổi ra cơm ăn sao?”

Muội muội nói nàng từ nhỏ được tận tâm dạy dỗ.

Nhưng ta nhớ rất rõ.

Mùa đông năm ấy ta rét run cầm cập, chỉ xin một bộ y phục dày hơn.

Mẫu thân nói không có, bảo ta làm việc nhiều thì sẽ không lạnh.

Muội muội nói nàng chưa từng bị hà khắc.

Nhưng ta sờ lên cánh tay mình.

Những vết sẹo năm xưa — bị khung cửa sài phòng cứa rách, bị chổi quất, bị véo bầm — từng vết từng vết vẫn còn đó.

Ta không tin.

Thế nhưng đôi mắt nàng quá đỗi thuần khiết, không giống kẻ nói dối.

Vậy thì —

Mẫu thân đối với nàng, và đối với ta, vốn dĩ không giống nhau.

Từ ban đầu… đã không giống nhau.

Ta nhìn nàng, chợt nhớ tới một chuyện khác.

Năm ta tám tuổi, đầu xuân, mẫu thân bảo ta ra phố bán trứng.

Ta xách giỏ ngồi co ro nơi góc đường, rét đến run rẩy, đợi người đến mua.

Rồi ta nhìn thấy mẫu thân.

Bà đứng trước cửa hiệu vải, khoác trên mình xiêm y lụa là ta chưa từng thấy, tóc vấn mượt mà, cài trâm bạc sáng loáng.

Bên cạnh là muội muội A Cẩm, mặc bộ gấm mới tinh, đỏ rực như một ngọn lửa.

Chưởng quầy cúi rạp người, mặt đầy ý cười, miệng không ngớt gọi “phu nhân”, hai tay dâng lên vòng bạc trâm châu đã gói kỹ.